جیرفت شهری در استان کرمان

به گزارش سایت جیرفت من: شهر جیرُفت در ناحیهٔ جنوبی استان کرمان و جنوب کشور ایران قرار گرفته و مرکز شهرستان جیرفت است. جمعیت این شهر بنا بر سرشماری سال ۱۳۹۵ مرکز آمار ایران برابر ۱۳۰٬۴۲۹ نفر است.

وجه تسمیه

جیرفت از دو کلمه جیر به معنی پست و پایین و افت به معنی افتاده تشکیل شده‌است و به‌طور کلی جیرفت به معنای جلگه پست آبرفتی است.

در برخی منابع نام شهر را به معنای کنار رود دانسته‌اند و نظر دیگر اینکه جی مخفف جوی آب نام داشته و رفت فعل ماضی از مصدر رفتن و روییدن و پاک کردن است که گفته می‌شود این شهر در گذشته به وسیله سیل مهیبی از بین رفته که پس از آن گفته شده «جی رفت».

از جیرفت به عنوان هند کوچک، کالیفرنیای ایران، نگین خاورمیانه، یاد می‌شود؛ که در طول زمان به لقب‌های این شهر درآمدند.

اقلیم و جغرافیای طبیعی

شهر جیرفت در ارتفاع ۷۲۰ متر از سطح دریا و در دره‌ای پهن گسترده شده و از موقعیتی دشتی و کوهستانی برخوردار است.

ارتفاع مرکز شهر جیرفت از حداقل ۶۶۱ متر (محلهٔ سرجاز) تا حداکثر ۸۱۹ متر (فرودگاه جیرفت) متغیر است.

این شهر از شمال، مشرق و مغرب بین ارتفاعات ساردوئیه، جبالبارز و اسفندقه محصور می‌باشد.

کوه‌های جیرفت دنباله رشته کوه زاگرس جنوبی وارتفاعات مرکزی می‌باشند و این بلندی‌ها شامل بحرآسمان در شمال و شمال غرب و جبالبارز در شرق و شمال شرقی هستند.

قله نشانه با ارتفاع ۳۸۸۶ متر بلندترین قلّه جیرفت و کوه شاه جبالبارز با ارتفاع ۳۷۴۱ متر از مهم‌ترین قلل جیرفت می‌باشد.

جیرفت در فصول مختلف سال تحت تأثیر وزش بادهای محلی، منطقه‌ای وبرون منطقه‌ای قرار می‌گیرد که این بادها آب و هوای آن را دستخوش تغییرات می‌کنند.

  • بادهای غربی و جنوب غربی: که در فصل پاییز، زمستان و بهار با انتقال رطوبت از دریای سرخ، مدیترانه، خلیج فارس و اقیانوس هند و برخورد با جبهه هوای سرد و خشک شمالی سبب ابرناکی و بارندگی می‌شوند.
  • بادهای شمال، شرق و شمال شرق: متأثر از سیبری و قطب شمال در فصل سرد باعث رخنهٔ جبهه هوای سردُ خشک به مناطق جنوبی و متعاقباً کاهش محسوس دما در منطقه می‌شوند.
  • باد شمال: در طول فصل تابستان از سمت کوهستان‌های شمالی به سمت دشت جیرفت می‌وزد و موجب خشکی هوا و وزش باد داغ می‌شود که بین مردم بومی به «باد لوار» مشهور است.
  • بادهای موسمی: در فصل تابستان باعث انتقال رطوبت آب‌های جنوب به جیرفت شده و مسبب هوای شرجی و رگبارهای تابستانه هستند.
  • بادهای خشک جنوب غربی_شمال شرقی: در طول فصل بهار سبب وزش باد گاهی طوفان و گرد خاک می‌شوند.

شهر جیرفت به واسطه ۳ رود شور – ملنتی و هلیل احاطه شده‌است. در این بین هلیل رود به طول ۴۰۰ کیلومتر تنها رود دائمی استان از کوهستان‌های شهرستان بافت، رابر و ساردوئیه سرچشمه گرفته از مرکز شهر جیرفت می‌گذرد و برای بخش کشاورزی بسیار حائز اهمّیت است که طی سال‌های اخیر با آینده‌نگری‌های غلط و پیش‌بینی انتقال آب سررشته‌های آن در شرف نابودی قرار دارد.

جیرفت قطب کشاورزی ایران از نظر رکورد در بعضی از محصولات جهانی و کیفیت مرکبات بی نظیری دارد، بهترین پرتقال کشور متعلق به جیرفت می‌باشد.

آب و هوا

شهر جیرفت به علت قرار گرفتن در عرض‌های جنوبی کشور و واقع شدن در ارتفاع نه چندان بالا، دارای تابستان‌های گرم و نسبتاً مرطوب و زمستان‌هایی معتدل و کوتاه است؛ به شکلی که روزهای با دمای صفر درجه یا کمتر در طول فصل سرد از یک هفته تجاوز نمی‌کند و کمتر اتفاق می‌افتد.

سردترین روزهای سال در جیرفت در ماه ژانویه (دی‌ماه و اوایل بهمن‌ماه) اتفاق می‌افتد و برودت هوا گاهی تا ۴ درجه سانتی‌گراد زیر صفر تنزل پیدا کرده و سبب خسارت به بخش کشاورزی می‌شود. این در حالی است که شدت گرما در ماه ژوئن (اواخر خرداد و تیرماه) به اوج خود می‌رسد و بیشینه دما به ۴۸+ درجه سانتی‌گراد می‌رسد.

وضعیت بارندگی

شهر جیرفت به علت قرارگیری در دامنه جنوبی رشته کوه جبالبارز از کویر داخلی ایران (دشت لوت) جدا شده و میزان بارش باران در این منطقه بخصوص درمناطق کوهپایه ای و مرتفع مناسب است.

میزان بارندگی شهرستان جیرفت به‌طور میانگین بیش از ۲۲۰ میلی‌متر در سال می‌باشد و این رقم در مناطق کوهستانی اطراف به بیش از ۴۰۰ میلی‌متر می‌رسد؛ به شکلی که بر طبق یک آمار بلند مدت منطقه خرمشاهی دلفارد با میانگین سالانه ۴۲۶٫۲ میلی‌متر بیشترین بارندگی استان کرمان را به خود اختصاص داده‌است.

در مجموع تعداد روزهای بارانی جیرفت بیش از ۲۸ روز در سال است. در این بین، بهمن‌ماه با ۱۰ روز بیشترین روزهای بارانی را دارد. پرباران‌ترین ماه سال در جیرفت دی‌ماه با میانگین ۷۰ میلیمتر و کمترین میزان در تیرماه با ۱ میلی‌متر است.

در طول بعضی از سال‌ها و در طی فصل تابستان با نفوذ بادهای موسمی اقیانوس هند به عرض‌های شمالی تر، جیرفت شاهد رخداد رگبارهای سنگین باران است.

شکلی از این بارش‌ها در عصرگاه روز ۱۶ مردادماه ۱۳۹۲به همراه طوفانی با سرعت ۱۰۰ کیلومتر برساعت جیرفت را درنوردید و در مدت زمان بسیار کوتاه بیش از ۴۱ میلی‌متر باران بارید و سبب خسارت به زیرساخت‌های شهر جیرفت شد.

بارش برف در شهر جیرفت

گرچه اغلب سالها جیرفت شاهد ریزش تگرک و سرماریزه و مناطق اطراف شاهد برف سنگین می‌باشند اما ریزش برف در شهر جیرفت رخدادی کم سابقه تلقی می‌شود و مستلزم نفوذ کانتورهای بسیار سردقطبی و تابع شرایط خاص هواشناسی می‌باشد.

آخرین برف شهر جیرفت که هنوز هم از آن به عنوان سال برفی یاد می‌شود زمستان ۱۳۵۱ خورشیدی می‌باشد. برفی که از آغاز شب یازدهم دی ماه پس از بارانی بی وقفه شروع به باریدن کرد و تا قبل از ظهر روز بعد ادامه داشت.

در مجموع ۲۰ تا ۲۵ سانت برف به زمین نشست و سبب شکسته شدن شاخه‌های درختان اکالیپتوس شد.

بر خلاف تصور عامه این تنها برف جیرفت طی سالیان گذشته نمی‌باشد. مناطق گرمسیر جیرفت زمین در دوران قاجاریه برفی به مراتب سنگین تر را به خود دیده‌است.

در مطبوعات قاجار و خاطرات به جای مانده از دوران ناصرالدین شاه که خاطره نویسی در آن جایگاه ویژه ای داشت به برف سنگین دوران حکمرانی محمدحسن خان سردار بر ایالت وسیع کرمان و بلوچستان اشاره شده است.

محمدحسن خان اعتمادالسلطنه در مراه البلدان چنین نوشته‌است: “درسال ۱۲۶۹ قمری مصادف با ۱۸۵۲ میلادی … در جیرفت از بلوکات کرمان تگرکی بارید که هر دانه آن حدود ۵سیر (۳۷۵ گرم) وزن داشت بر اثر این تگرک چند گله گوسفند در صحرا هلاک و بعضی از مردم ناقص العضو شدند و چندین رأس گاو هم کشته شدند. ایشان در۲صفحه بعدمینویسد:

“… زمستان در کرمان بسیار سخت شد، به طوری که در بلوک جیرفت که هرگز برف نمی‌بارید ۳ شبانه روز برف بارید و شدت سرما به حدی رسید که بسیاری از مردم و اموالشان از بین رفتند.

در روزنامه وقایع اتفاقیه به همان تاریخ و در جلد سوم کتاب ناسخ التوارع نیز به این برف و به دنبال آن وبایی کشنده اشاره شده‌است.

سد جیرفت

سد جیرفت پنجمین سد بتونی ایران است که در حدود ۴۰ کیلومتری شمال غربی شهر جیرفت در محلی معروف به «تنگ نراب» بروی هلیل رود احداث شده‌است.

ارتفاع این سد ۱۳۴ متر، طول تاج آن ۲۵۰ متر و گنجایش کل مخزن آن ۴۳۰ میلیون متر مکعب است و با شش دریچه قدرت تخلیه ۶۴۰۰ مترمکعب آب را در هر ثانیه و توانایی تولید سی هزار کیلووات برق را دارد.

دریاچه سد جیرفت به مساحت تقریبی ۱۲۰۰۰۰ مترمربع حدود ۱۴۲۰۰ هکتار از زمین‌های شهرستان جیرفت را آبیاری می‌کند.

کار ساخت سد جیرفت در ۱۳۵۴ خورشیدی در حکومت پهلوی استارت خورد و پس از انقلاب ۱۴ سال به درازا انجامید و نهایتاً در سال ۱۳۷۱ خورشیدی خاتمه یافت.

پس از اتمام ساخت سد جیرفت، ۴ سال زمان برای آب‌گیری آن در نظر گرفته شد اما طی زمستان ۷۱ با سیل عظیمی با دوره بازگشت ۸۰۰ سال به میزان ۵۰۳۵ مترمکعب بر ثانیه مواجه شد و بدون آنکه آسیبی به آن وارد شود، بخش بسیار زیادی از آب را به اراضی پایین دست و تالاب جازموریان رها کرد.

انتهای پیام۱۰۰۱* http://jiroftman.ir/?p=1333

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

شانزده + 16 =