آشنایی با سوره مسد

مهم ترین پیام سوره مسد؛ ناکامی و عذاب ابولهب و همسرش به خاطر دشمنی با پیامبر خدا از جمله مهم ترین پیام های سوره مسد(تبت) است.

به گزارش سایت جیرفت من: سوره مبارکه مسد مکی است و ششمین سوره فرود آمده از آسمان وحی است. این سوره در سال اول بعثت نازل شده است. «مسد» به معنای طنابی است که از برگ خرما بافته شده باشد.
در فضیلت تلاوت این سوره در حدیثی از پیغمبر اکرم ۶ آمده است: «کسی که سوره مسد را تلاوت کند، خداوند او و ابولهب را در آخرت در یک جا قرار نمی‌دهد.»

هدف و ساختار سوره

با گسترش دعوت توحیدی پیامبر اکرم، مخالفت‌های مشرکان قریش با ایشان نیز هر روز ابعاد تازه تری به خود می‌گرفت. آنان ابتدا پیامبر را مجنون خوانده و سپس ایشان را ساحر نامیدند. وقتی دیدند این تهمت‌ها نمی‌تواند توجه مردم را از پیامبر بازگرداند، برخی از دشمنان پیامبر مانند ابوجهل و ابولهب، شروع به آزار و اذیت پیامبر نمودند. سوره مسد ناکامی دشمنان پیامبر، به ویژه ابولهب و همسرش را بیان کرده و با یادآوری عذاب آن‌ها در آخرت اعلام می‌دارد که ثروت و قدرت آن‌ها نمی‌تواند مانع عذاب و ناکامی آن‌ها شود.

ترجمه سوره مسد

به نام خداوند بخشنده مهربان

ابو لهب (که دایم در پی آزار و دشمنی پیغمبر بود با تمام اقتدار و دارایی) نابود شد و دو دستش (که سنگ به رسول می‌افکند) قطع گردید. (۱)

مال و ثروتی که اندوخت هیچ به کارش نیامد و از هلاکش نرهانید. (۲)

زود باشد که به دوزخ در آتشی شعله‌ور در افتد. (۳)

و نیز همسرش (امّ جمیل خواهر ابو سفیان) که هیزم آتش افروز دوزخ باشد. (۴)

در حالی که (با ذلت و خواری) طنابی از لیف خرما به گردن دارد. (۵)

سیمای هدایتی سوره

ابولهب فرزند عبدالمطلب و عموی پیامبر گرامی اسلام (ص) بود. او از سرسخت‏ترین و بدزبان‌ترین دشمنان پیغمبر اکرم (ص) بود و نه تنها خود ایمان نمی‌آورد، بلکه با گفتار زشت و رفتار‌های غیرانسانی خود، مانع از ایمان آوردن دیگران می‌شد.

برای نمونه، هرگاه پیامبر در بازار مکه حرکت می‌کرد و مردم را به توحید فرا می‌خواند، ابولهب به دنبال ایشان راه می‌افتاد و با سنگ به پای حضرت می‏زد، به گونه‌ای که خون از پا‌های مبارک پیامبر جاری می‌شد. سپس فریاد می‏زد:‌ای مردم! این مرد دروغگوست، سخنان او را باور نکنید!
آیه نخست سوره مسد به خاطر رفتار‌های عنادآمیز و حق ستیزانه ابولهب، او را نفرین کرده و می‌فرماید: «بریده باد دو دست ابولهب، و مرگ بر او باد!»
(تَبَّتْ یَدا أَبِی لَهَبٍ وَ تَبَّ) (۱)

مهم‌ترین دلیل مخالفت‌های ابولهب با پیامبر این بود که می‌پنداشت به اتکای ثروت و قدرت خود، هر کاری می‌تواند بکند و هیچ کس نمی‌تواند جلوی او را بگیرد.

آیه بعد برای تأکید بر حتمی بودن عذاب ابولهب و سایر متکبران حق ستیز می‌افزاید: «نه ثروت ابولهب و نه قدرت و نفوذی که به واسطه ثروتش به دست آورده، نمی‌تواند او را از عذاب آخرت برهاند.»
(ما أَغْنی عَنْهُ مالُهُ وَ ما کَسَبَ) (۲).

زیرا مال و ثروت دنیا تنها در رفع نیاز‌های دنیوی کارساز است و آنچه در آخرت موجب نجات است، تنها ایمان و عمل صالح است. از این رو کسی مانند ابولهب که وجودش مملو از کفر و بی ایمانی است، در آخرت چاره‌ای جز دوزخ و دچار شدن به عذاب الهی ندارد و «سرانجام در آتشی که شعله‌های سرکش دارد، وارد می‌شود.»
(سَیَصْلی‏ نَارًا ذَاتَ لَهَبٍ) (۳)

همسر ابولهب «امّ جمیل» نام داشت. وی زنی اشرافی و بسیار بدزبان و متکبر بود و همچون همسرش سخت با پیامبر اکرم دشمنی داشت. گفته‏‌اند که این زن برای آزردن پیامبر و دیگر مسلمانان، با زحمت فراوان از بیابان خار جمع می‌کرد و برای انتقال هیزم‌ها به شهر، آن‌ها را با لیف خرما می‌بست و به گردن خود می‌انداخت و آن‌ها را در راه پیامبر می‌ریخت تا پا‌های مبارکش آزرده شود. او آن قدر به این کار ادامه داد که به زن هیزم کش شهرت یافت.
آیات بعد سرانجامِ این زن کینه توز را بیان کرده و می‌فرماید: او با همان وضع حقارت باری که در دنیا علیه پیامبر توطئه می‌کرد، در روز رستاخیز محشور خواهد شد. بدین ترتیب «همسر ابولهب نیز در حالی که هیزم به دوش می‏کشد، وارد آتش سوزان جهنم می‏شود.»
(وَ امْرَأَتُهُ حَمَّالَةَ الْحَطَبِ) (۴).

«در آن حال در گردنش طنابی از الیاف خرما آویزان است.»
(فِی جِیدِها حَبْلٌ مِنْ مَسَدٍ) (۵)

آیات پایانی این سوره بر این نکته تأکید می‌نمایند که نوع عذاب ابولهب و همسرش کاملاً با روحیات و گناهانشان سازگار است و در قیامت به شکلی ظاهر می‌شوند که با رفتار آن‌ها در دنیا هماهنگ است.

مهم‌ترین پیام سوره‌ی مسد چیست؟

پرسش
پیام اخلاقی‌- عرفانی که ما می‌توانیم از سوره‌ی «مسد» یاد بگیریم چیست؟ آیا این نفرینی است که از سوی خداوند به ابولهب و همسرش معطوف گشته است؟

پاسخ اجمالی
مهم‌ترین پیام این سوره را می‌توان این‌گونه بیان کرد که مال، مقام و نسبت خانوادگی با پیامبران، نمی‌تواند مانعی در مقابل خشم خداوند باشد. مانند ابولهب؛ او یکی از سران قریش، عموی پیامبر اسلام (ص) و صاحب مال و ثروت بود. اما هیچ‌کدام از این‌ها برای او کارساز نبود و هیچ قربی در پیشگاه خداوند برایش ایجاد نکرد؛ و این است وعده الهی: «گرامى‏ترین شما نزد خداوند با تقواترین شما است».

پاسخ تفصیلی
سوره‌ی مسد دارای پنج آیه و از جمله سوره‌های مکی است. [۱]آیات این سوره تنها آیاتی هستند که به صراحت نام شخصی (ابولهب) از افراد مکه را ذکر کرده و او را مورد مذمت قرار داده و جهنم را بر او مسلم دانسته است. یکی از غیب‌گویی‌های قرآن کریم نیز در این سوره وجود دارد؛ وعده جهنمی که به آن‌ها داده [۲]شده، نشان از ایمان نیاوردن آن‌ها تا پایان زندگی‌شان دارد، در غیر این صورت وعده‌ی جهنم مناسب اینان نبود. گذشت زمان این امر را ثابت کرد که ابولهب و همسرش نه تنها به اسلام نگرویدند، بلکه در دشمنی و اذیت و آزار پیامبر اسلام (ص) نیز کم نگذاشتند.

مفسران نزول این سوره را در همان سال‌های ابتدایی رسالت دانسته‌اند. زمانی پیامبر اکرم (ص) – به حسب دستور خداوند- برای دعوت به اسلام تلاش می‌کرد، به بالای کوه صفا رفته و مردم را فراخواند و «گفت: اگر به شما خبر دهم که دشمنى صبح و یا شام به شما حمله می‌کند آیا مرا تصدیق می‌کنید؟ گفتند: آرى! فرمود: بدانید که من شما را از عذاب سختى که در پیش دارید می‌ترسانم، پس ابو لهب گفت: «تبا لک»؛ هلاکت باد بر تو، براى این کلام تمام ما را فرا خواندى. پس خداوند این سوره را نازل فرمود». [۳]همچنین استفاده از کلمه‌ی «تبّت» در این سوره [۴]نیز در جواب همین گفتار ابولهب بوده که با این کلمه ایشان را خطاب کرده است. همسر ابولهب نیز که همراه و هم‌فکر شوهر خود بوده و در دشمنی با اسلام کوتاهی نمی‌کرد، مورد مذمت قرار گرفته و عذاب الهی نیز بر او وعده داده شد. [۵]از تعبیرات موجود در این سوره می‌توان تعبیر به نفرین کردن نیز داشت. خداوند در این آیات به صراحت ابولهب را مورد نفرین و غضب خود قرار می‌دهد. علاوه بر این سوره، در آیات دیگری نیز نفرین وجود دارد که مخاطبان دیگری دارد. [۶]مهم‌ترین پیام‌های این سوره را می‌توان این گونه بیان کرد:

  1. کسی که تنها بر وسائل مادی این جهان اعتماد کند و بر غیر خدا تکیه نماید، ضرر کرده، ولی اگر با تلاش و کوشش، وسائل و اسباب رسیدن به مقصود را پدید آورد و بر خداوند نیز تکیه کند؛ از رستگاران خواهد بود.[۷]
  2. مقام و مال تنها وسیله‌ای برای سعادت انسان است. این سوره نشان می‌دهد که اگر کسی دارای مال و مقام بود، لزوماً برتر و محبوب‌تر نزد خداوند نیست، بلکه حتی از نخستین کسانی است که خداوند آن‌ها را طرد می‌کند. نمونه این حکم ابولهب است که به لحاظ سیاسی دارای موقعیت مناسب بود و اموال بسیار نیز داشت، اما هیچ کدام از این‌ها برای او کارساز نبوده [۸]و هیچ قربی در نزد خداوند به وسیله این امتیازات به دست نیاورد و تنها آتش جهنم نصیبش گشت و این است وعده الهی: «گرامى‏ترین شما نزد خداوند با تقواترین شما است». [۹]
  3. نسبت خانوادگی با پیامبران و اولیای خدا، نمی‌تواند مانعی در مقابل خشم خداوند باشد؛ ابولهب فرزند عبدالمطلب [۱۰]و عموی پیامبر بود، اما این خویشاوندی، هیچ اثری برای رستگاری او نداشت و مانعی نیز بر گمراهی او نشد؛ لذا نمی‌توان تنها به جهت نسبت خونی، برای کسی احترام قائل بود و او را محفوظ از خطا دانست، بلکه باید به عمل شخص نگاه کرد و براساس نامه اعمال او، در موردش قضاوت کرد.

شأن نزول آیات (۱ ـ ۵) سوره «مسد»

پرسش: شأن نزول آیات (۱ ـ ۵) سوره «مسد» چه می‌باشد؟

پاسخ اجمالی:
هنگامى که پیغمبر خواست دعوتش را علنى کند بر فراز کوه صفا فریاد زد: یا صَباحاهُ. بعد رو به مردم فرمود: اگر خبر دهم که سواران دشمن از کنار این کوه به شما حمله ور مى شوند، مرا تصدیق می‌کنید؟ آن‌ها گفتند: ما از تو دروغى نشنیده ایم. پیامبر فرمود «اِنِّى نَذِیْرٌ لَکُمْ بَیْنَ یَدىْ عَذاب شَدِیْد». هنگامى که ابولهب این سخن را شنید گفت: «تَبّاً لَکَ أَ ما جَمَعْتَنا اِلاّ لِهذا». این سوره نازل شد و به او پاسخ داد.

پاسخ تفصیلی:
در آیات (۱ ـ ۵) سوره «مسد» می‌خوانیم: «تَبَّتْ یَدا أَبی لَهَب وَ تَبَّ * ما أَغْنى عَنْهُ مالُهُ وَ ما کَسَبَ * سَیَصْلى ناراً ذاتَ لَهَب * وَ امْرَأَتُهُ حَمّالَةَ الْحَطَبِ * فی جیدِها حَبْلٌ مِنْ مَسَد»؛ (بریده باد هر دو دست «ابولهب» [و مرگ بر او باد!]* هرگز مال و ثروتش و آنچه را به دست آورد به حالش سودى نبخشید! * و به زودى وارد آتشى شعله ور و پر لهیب مى شود. * و [نیز]همسرش، در حالى که هیزم کش [دوزخ]است. * و طنابى در گردنش از لیف خرما است).

شأن نزول:
از «ابن عباس» نقل شده: هنگامى که آیه «و انْذُرْ عَشِیْرَتَکَ الأَقْرَبِیْن» نازل شد و پیغمبر مأموریت یافت فامیل نزدیک خود را انذار کند و به اسلام دعوت نماید (دعوت خود را علنى سازد) پیغمبر اکرم (صلى الله علیه وآله) بر فراز کوه «صفا» آمده، فریاد زد: «یا صَباحاهُ»! (این جمله را عرب زمانى مى گفت که مورد هجوم غافلگیرانه دشمن قرار مى گرفت، براى این که همه را با خبر سازند و به مقابله برخیزند، کسى صدا مى زد: «یا صَباحاهُ»! انتخاب کلمه «صباح» به خاطر این بود که، هجوم هاى غافلگیرانه غالباً در اوّل صبح واقع مى شد).

هنگامى که مردم «مکّه» این صدا را شنیدند، گفتند: کیست که فریاد مى کشد؟
گفته شد: «محمّد» است، جمعیت به سراغ حضرتش رفتند، او قبائل عرب را با نام صدا زد، و با صداى او جمع شدند، فرمود: به من بگوئید: اگر به شما خبر دهم که سواران دشمن از کنار این کوه به شما حمله ور مى شوند، آیا مرا تصدیق خواهید کرد؟
در پاسخ گفتند: ما هرگز از تو دروغى نشنیده ایم.
فرمود: «اِنِّى نَذِیْرٌ لَکُمْ بَیْنَ یَدىْ عَذاب شَدِیْد»؛ (من شما را در برابر عذاب شدید الهى انذار مى کنم (شما را به توحید و ترک بت‌ها دعوت مى نمایم)).

هنگامى که «ابولهب» این سخن را شنید گفت: «تَبّاً لَکَ! أَ ما جَمَعْتَنا اِلاّ لِهذا؟!»؛ (زیان و مرگ بر تو باد! آیا تو فقط براى همین سخن ما را جمع کردى؟!)
در این هنگام بود که، این سوره نازل شده: «تَبَّتْ یَدا أَبِى لَهَب وَ تَبَّ»؛ (زیان و هلاکت بر دستان ابولهب باد که زیانکار و هلاک شده است).

بعضى در اینجا افزوده اند: هنگامى که همسر «ابولهب» (نامش «ام جمیل» بود) با خبر شد که این سوره درباره او و همسرش نازل شده، به سراغ پیغمبر اکرم (صلى الله علیه وآله) آمد، در حالى که آن حضرت را نمى دید، سنگى در دست داشت و گفت: من شنیده ام «محمّد» مرا هجو کرده، به خدا سوگند اگر او را بیابم با همین سنگ بر دهانش مى زنم! من خودم نیز شاعرم! سپس به اصطلاح، اشعارى در مذمت پیغمبر و اسلام بیان کرد.

گردآوری: امیرحسین

انتهای پیام۱۰۰۱* http://jiroftman.ir/?p=4258

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

19 − نه =