نحوه محاسبه میزان بارندگی

به گزارش سایت جیرفت من: هرگاه یک لیتر آب را در یک مترمربع زمین بطور یکنواخت بریزیم برابر است با یک  میلیمتر، زیرا هر مترمربع، 10000 سانتیمتر مربع می باشد و هر لیتر آب برابر 1000 سانتیمتر مکعب است.

از تقسیم 1000 سانتیمتر مکعب آب به 10000 مترمربع سطح زمین عدد یک دهم سانتیمتر حاصل می شود که یک دهم سانتیمتر همان یک میلیمتر می باشد.
میلیمتر  1 = سانتیمتر 1/10 = 10000  ÷ 1000
بنابراین وقتی گفته می شود میزان بارندگی سالیانه خوزستان 250 میلیمتر است، یعنی بطور متوسط  250  لیتر آب در طول سال در یک مترمربع از زمین خوزستان باریده شده است.

وقتی گفته می شود که بارندگی اخیر 20  میلیمتر بود،  یعنی بطور متوسط 20 لیتر آب روی یک مترمربع زمین ریخته است.

بنابراین اگر زمین کشاورزی شما یک هکتار باشد یعنی ده هزار متر مربع ضربدر 20 لیتر، معادل با دویست هزار لیتر یا دویست متر مکعب آب روی یک هکتار پخش شده است. اگر بخواهید این مقدار آب را در استخری کوچکتر جمع کنید ابعاد استخر باید 10 متر در 20 متر با عمق یک متر باشد. اینجاست که اهمیت بارندگی در یک منطقه و محافظت از آبهای زیر زمینی اهمیت پیدا میکند.

چون برای آبیاری موثر زراعت، بسته به جنس خاک شما حدودا نیاز به 10 میلی متر آبیاری در واحد سطح یا صد متر مکعب به ازای یک هکتار زمین کشاورزی دارید.
اگر با چاهی با دبی 10 لیتر بر ثانیه پمپاژ انجام دهد شما نیاز دارید که حدود ۲ ساعت و چهل دقیقه پمپاژ کنید.

بارندگی موثر چیست:

بارندگی موثر یا Effective rainfall آن مقدار بارندگی که برای تامین نیاز آبی گیاه مفید واقع می گردد یا جهت تولید محصول در دوران بعد در خاک ذخیره می شود باران موثر می نامند و آن حداقل مقدار بارشی است که اگر برای یک دفعه ریزش کند تحت شرایط مطلوب خاک مقداری از آن به صورت رطوبت در خاک ذخیره گردد.

برای آن که بتواند از تبخیر در امان باشد باید بتواند تا عمق 10 تا 12 سانتیمتری خاک نفوذ کند و مقدار بارشی که بتواند تا این عمق نفوذ کند مقدار بارشی به میزان 10 تا 15 میلیمتر بر اساس بافت خاکهای متوسط تا سنگین ایران در هر بارندگی تخمین زده شده است.

بارانهای کمتر از 10 میلیمتر تاثیری بر ذخیره رطوبت ندارند. و یا اینکه تاثیرشان بسیار اندک است . اما این باران ها از طریق کاهش درجه حرارت و افزایش رطوبت هوا و در نتیجه کاهش نیاز آبی گیاهان زراعی اثرات مفیدی خواهند داشت.

بارانهایی که منجر به روان آب و سیلاب می‌شوند می‌توانند از طریق مجراهای سنگی به سفره های آب زیر زمینی نفوذ کنند و تا اعماق خاک حرکت کنند یا اینکه در پشت سدها آرام بگیرند.

رواناب سطحی:

در زمان بارش، میزانی از آب باریده شده جذب زمین می‌شود که با نام نفوذ شناخته شده‌است و مقداری دیگر جذب درختان و گیاهان می‌شود که با نام برگاب شناخته شده‌ است و مقدار باقی‌مانده از بارش به صورت روان آب در سطح زمین جاری می‌شود یا به سطح رودخانه‌ها و دریاها افزوده می‌گردد، این آب باقی‌مانده با نام رواناب سطحی شناخته می‌شود.

اگر در هنگام بارش، شدت بارندگی از ظرفیت نفوذ آب به داخل خاک بیشتر باشد، بخشی از آب ناشی از بارندگی در سطح زمین باقی می‌ماند. این آب پس از پر کردن گودی‌های سطح زمین که به آن چالاب گفته می‌شود، در  مسیر شیب زمین جریان می‌یابد و از طریق شبکه آبراهه و سپس رودخانه اصلی از حوضه خارج می‌شود. این بخش از بازندگی را می‌توان در رودخانه‌ها اندازه‌گیری کرد که به آن، رواناب سطحی می‌گویند. عموما این نوع رواناب ها در پشت سدها جمع شده، به سفره های زیر زمینی نفوذ کرده یا در مسیر خود خرابیهایی به بار می آورد.

اما برای محاسبه رواناب ها روشهای زیادی موجود است که مثلا فرض کنید در منطقه ای به وسعت 1000 هزار هکتار، 50 میلیمتر بارندگی رخ داده است که از این میزان 10 میلیمتر آن به رواناب تبدیل شده است، با محاسبه ای که در بالا ارایه دادم معادل صد میلیون لیتر یا یکصدهزار متر مکعب رواناب از این منطقه خارج خواهد شد اینجاست که علم هیدرولوژی اهمیت خواهد داشت.

عوامل مؤثر در میزان رواناب سطحی:

در فرایند تبدیل بارش به رواناب سطحی، دو دسته عوامل، شامل پارامترهای اقلیمی و دیگری عوامل فیزیوگرافیکی حوضه نقش دارند.

عوامل اقلیمی شامل نوع، شدت و تداوم بارش و نیز توزیع مکان بارندگی، هم چنین جهت حرکت تودهٔ باران زا و دیگر عوامل اقلیمی نظیر تبخیر و تعرق می‌باشد.

پارامترهای فیزیوگرافیکی شامل نوع کاربری اراضی، جنس خاک، مساحت حوضه آبریز، شکل حوضه، ارتفاع، شیب، جهت ونوع شبکه زهکشی است.

همه این عوامل هم در میزان حجم رواناب سطحی و هم در مقدار دبی اوج آن به نحوی موثرند. به عنوان مثال، هرچه تداوم بارندگی بیشتر باشد، ظرفیت نفوذ آب در خاک کاهش یافته و لذا باعث افزایش حجم رواناب می‌گردد. عموماً در حوضه‌های بزرگ، توزیع مکانی بارندگی یکسان نبوده و ممکن است بخشی از حوضه دارای بارش بیش از مقدار میانگین و بخش دیگر، کمتر از میزان بارندگی میانگین باشد.

مطالبی که گفته شد قسمت کوچکی از علم هیدرولوژی بود.

احداث انبار آب جهت ذخیره سازی آب، سرمایه گذاری است یا خرج و هزینه ای بیهوده؟

راههای کُندسازی سرعت روان آب جهت تزریق و نفوذ آب به زمین و تقویت سفره زیر زمینی چیست؟ چکار باید کرد؟

بررسی کرده اید، مسئولین محل شما، چه طرح و راهکاری بکار گرفته اند که روان آب محل شما، بجای اینکه خسارت زا بشود، نعمت به سفره خانه ها بیاورد و از آن استفاده بشود؟

شما چه برنامه ای برای استفاده از آب باران پشت بام و حیاط بکار گرفته اید؟ آیا آب ذخیره سازی نمودید؟

انتهای پیام ۱۰۰۱* http://jiroftman.ir/?p=5876

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

18 − 16 =